VISIE 2007

Download de pdf

Prelude
Eind vorige eeuw startte het denken over de metamorfose van de Amsterdamse Zuidas – destijds een groene rafelrand tussen Amstel en Schinkel - tot hoogwaardig stedelijk gebied. In dat nieuwe Zuidasgebied hechten de betrokken publieke (gemeente Amsterdam en stadsdeel Zuideramstel) en private (ontwikkelaars en beleggers) partijen groot belang aan een ‘hoge mate van functiemenging’. Zuidas zou een internationale toplocatie worden voor zaken en bedrijven met Schiphol om de hoek. Maar het zou behalve een kantorenlocatie ook een aantrekkelijk en karaktervol verlengstukworden van de Amsterdamse binnenstad, waarin wonen, werken, recreatie en voorzieningen samengaan. Zo zal Zuidas zich onderscheiden van andere topzakencentra in de wereld: global en local,gevarieerd en voor mensen gemaakt.Van meet af aan is in de ontwikkeling van Zuidas een essentiële plek toebedeeld aan de beeldende kunst. Teneinde de leefbaarheiden de levendigheid te bevorderen, het nieuwe stadsgebied karakter en identiteit te geven en een sfeer te creëren waardoor mensen zich kunnen hechten. Bovendien kunnen kunst en cultuur de nationale en internationale bekendheid en zichtbaarheid van het gebied versterken. Inmiddels kan ook het concept van de creatieve economie, zoals beschreven in The Rising of the Creative Class (2002) van de Amerikaanse auteur Richard Florida, bogen op algemene erkenning. Creativiteit en economie zijn, zeker in Amsterdam, onlosmakelijk met elkaar verbonden. Een creatief, cultureel klimaat maakt het voor bedrijven en particulieren aantrekkelijker om zich te vestigen op Zuidas. Zoals in de hoogtijdagen van de conjunctuur voor Zuidas een ambitieus ontwikkelingsprogramma werd opgesteld, zo werd eind 2000 op verzoek van het Projectbureau Zuidas van de gemeente Amsterdam een ambitieus kunstprogramma opgesteld en vervolgens vastgelegd in de Visie Beeldende Kunst Zuidas (2001). Dat programma is in de loop van de tijd enigszins aangepast aan de veranderde, economische realiteit. Maar de hoofddoelstelling staat anno 2006 nog altijd stevig overeind: een wervend cultureel klimaat is voor de ontwikkeling van Zuidas van essentieel belang.

Organisatie
Om kunst en cultuur een duurzame en hoogwaardige kwaliteit te geven, heeft de gemeente Amsterdam in 2001 een Supervisor Beeldende Kunst aangesteld. De supervisor adviseert de gemeente en de projectdirectie over de opzet en bevordering van een aantrekkelijk en inspirerend kunstklimaat en is daarnaast aanspreekpunt als het gaat om kunst, cultuur en aanverwante gebieden op Zuidas. De supervisor wordt bijgestaan door een door hem samengestelde Programmaraad, waaruit in 2003 de stichting Virtueel Museum Zuidas (VMZ)** is ontstaan. Het bestuur van de stichting bestaat uit vooraanstaande partners van het bedrijfsleven, van stadsdeel Zuideramstel, Projectbureau Zuidas en van Nederlandse kunstinstellingen. In nauwe samenwerking met de Supervisor Stedenbouw en het Projectbureau Zuidas van de gemeente Amsterdam, evenals met partners en bouwers, ontwikkelt de stichting beleid, initieert en stimuleert het projecten op het gebied van kunst en cultuur. Het programma van het VMZ heeft een dubbele doelstelling. Hoofdactiviteit is de incorporatie van permanente kunstwerken in de stedenbouw, de architectuur en de openbare ruimte. Daaraan is door het VMZ de naam ‘meebouwen met de architectuur’ gegeven. Om het gewenste kunstklimaat tot stand te brengen, richt het VMZ zich daarnaast op een aantal ondersteunende projecten. Die kunnen kortlopend en eenmalig zijn, alsook terugkerend. Ook wil het VMZ zijn kennis en ervaring gebruiken om kunst- en cultuurinitiatieven van derden te bevorderen en te faciliteren.

MEEBOUWEN MET DE ARCHITECTUUR

Typisch Amsterdams, oorspronkelijk, verankerd in de lokale en in de regionale cultuur, eigenwijs, niet kopieerbaar, duurzaam, inspirerend, experimenteel, innovatief – dat is het gewenste karakter van het gebied en van de kunsttoepassingen. Kunst en cultuur streven naar een eigen identiteit, waarin plaats is voor het verleden, voor de toekomst alsook voor de actualiteit van de aan transformatie onderhevige Zuidas. Nationaal en internationaal opererende kunstenaars worden uitgenodigd om de zichtbaarheid van het gebied te bevorderen, zoals toparchitecten worden uitgenodigd om in het oogspringende
en kwalitatief hoogstaande gebouwen neer te zetten. Daarbij hecht het Virtueel Museum Zuidas aan projecten die zowel recht doen aan de diversiteit van de hedendaagse kunstpraktijk als tot de verbeelding spreken van een breed publiek. Om leven te brengen in de stedenbouw, de architectuur en de openbare ruimte, die momenteel tamelijk neutraal van kleur zijn, heeft het VMZ kleur uitgeroepen tot overkoepelend en verbindend thema. Daarbij kan het gaan om kleur in de letterlijke zin van het woord, maar ook om kleur in de vorm van licht en projecties, van nieuwe materialen en van onverwachte wendingen. Vanaf het begin is het uitgangspunt dat de kunst een onlosmakelijk bestanddeel moet zijn van de gebiedsontwikkeling van Zuidas. Al te vaak is kunst in de openbare ruimte het toefje slagroom op de taart en worden kunstenaars in zo’n laat stadium betrokken dat zij nog slechts als decorateurs fungeren. Op Zuidas bestaat de ambitie om kunst en cultuur middels structurele ingrepen te integreren in de stedenbouw, de architectuur en de openbare ruimte. Kunstenaars worden in een zodanig vroeg stadium betrokken dat ze gelijk oplopen met de ontwikkeling van stadsdelen, gebouwen, pleinen, zichtassen en zo een wezenlijke bijdrage kunnen leveren aan de planvorming. Met oog op die integratie participeert het VMZ waar mogelijk in de planvorming van de deelgebieden, om met betrokken partijen te zoeken naar mogelijkheden, kansen en voorwaarden voor de kunst. ‘Meebouwen met de architectuur’ noemt VMZ deze hoofdactiviteit. Verder memet Berlage De verwevenheid van kunst en stedenbouw boogt op een lang verleden, zoals ook de specifieke opvatting van het meebouwen zijn ankers heeft in de Nederlandse traditie. Nog altijd geldt Berlages Plan Zuid in Amsterdam als toonaangevend wat betreft de integratie van kunst, stedenbouw, architectuur en openbare ruimte. Eind vorige eeuw gold de stadsvernieuwing van Barcelona als toonbeeld van Gesamtstedenbouw. Met Berlage als voorbeeld en voortbordurend op de Spaanse traditie van beelden op pleinen en op zichtassen, zette de Spaanse architect en stedenbouwkundige Oriol Bohigas een ambitieus programma op. Net als op Zuidas wilde Bohigas middels speciaal voor hun plek gemaakte kunstwerken van toonaangevende kunstenaars een specifieke cultuur creëren, met ruimte voor herinnering, voor identificatie en voor een diversiteit aan kunstopvattingen. Meer steden zien het belang in van kunst en cultuur om een gebied tot leven te wekken, al is het vaak op incidentele grondslag. Voor Zuidas zijn onder meer de Serpentine Gallery in Londen en de voorstad Cergy-Pontoise bij Parijs inspirerende voorbeelden – waarbij de stedenbouwkundige as door kunstenaar Dani Karavan als een langgerekt schilderij is opgezet. De Serpentine Gallery voor moderne en hedendaagse kunst, gelegen in een parkachtige omgeving, pakt elk jaar uit met een tijdelijk en experimenteel zomerpaviljoen ontworpen door de spraakmakendste architect van dat moment. Door die combinatie van kunst met architectuur weten een kleine 600.000 bezoekers vanuit de hele wereld de Serpentine Gallery jaarlijks te vinden. Ook het Millennium Park in Chicago dankt zijn aantrekkingskracht aan de samenwerking van (landschaps)architecten, stedenbouwers en kunstenaars. Sinds de opening in 2004 zijn miljoenen mensen afgekomen op de concertzaal van architect Frank O. Gehry, op de spiegelende roestvrijstalen boon van de Britse kunstenaar Anish Kapoor en Crown Fountain van de Spaanse kunstenaar Jaume Plensa. In de Crown Fountain spugen hypermoderne, in led-licht vertaalde portretten van de burgers van Chicago straaltjes water, net als de mythologische spugers van weleer. ‘Met een beetje geluk groeit een plek niet alleen uit tot de favoriete hotspot van de plaatselijke inwoners maar ook tot een toeristenpleister,’ schrijft Machteld van Hulten in de Volkskrant (31 augustus 2006) over de Amerikaanse herontdekking - en herwaardering - van de openbare ruimte. Daarin is een combinatie van architectuur, stedenbouw, vormgeving en beeldende kunst volgens Van Hulten cruciaal. Zoals Barcelona eraan hecht de traditie van monumentale beelden op hoeken en pleinen op eigentijdse wijze door te trekken naar de actuele stedenbouw, zo wordt in Amsterdam de traditie van Berlage geleidelijk in ere hersteld. In het Oostelijk Havengebied in Amsterdam is al een begin gemaakt met beeldende kunst als onlosmakelijk onderdeel van de stadsontwikkeling, een concept dat op Zuidas wordt uitgewerkt en verfijnd. Zuidas streeft naar een samenhangend en integraal programma van kunst, stedenbouw, architectuur en openbare ruimte. Daarin bestaan voor de kunst, afgezien van het overkoepelende thema kleur, nauwelijks vastomlijnde wetten en voorschriften en gaat het per locatie en per situatie om eigenzinnige en onverwachte oplossingen. In het scala van mogelijkheden is ruimte voor een beeld op een plein, mits in samenspraak met de plek en de omgeving gemaakt. Maar ook onderdelen van de stad als pleinen, voorzieningen, parken en gebouwen kunnen als kunstwerk worden aangemerkt.

WERKWIJZE

Om te waarborgen dat de kunst en de kunstenaar inderdaad in een pril stadium betrokken raken, zoekt het VMZ zoals hierboven geschreven al tijdens de planvorming van de verschillende deelgebieden naar kansen voor kunst. Voorop staat dat kunst en locatie elkaar ondersteunen en versterken en dat kunst de specifieke identiteit van het deelgebied zichtbaar maakt. Als het even kan, wordt per locatie in nauwe afstemming met alle betrokken partijen – gemeente, stadsdeel, ontwikkelaars, mogelijke eigenaren en ontwerpers - een subthema bepaald, waarmee de locatie zich binnen Zuidas onderscheidt. Behalve naar een onderscheidende thematiek zoekt het VMZ binnen de deellocaties ook naar focusgebieden als pleinen, parken, gebouwen en infrastructurele knooppunten. Na overeenstemming met de betrokken partijen worden de kansen en mogelijkheden voor de kunst vastgelegd in een aparte paragraaf van het Stedenbouwkundig Programma van Eisen. Zo wordt in het Stedenbouwkundig Programma van Eisen van de Kop Zuidas, onderkomen van onder meer het toekomstige VandenEnde-theater, ‘toegejuicht’ ‘wanneer de toekomstige instellingen hun ligging in Zuidas willen benadrukken door middel van beeldende kunst.’ ‘Voor het plaatsen van kunst in de openbare ruimte zijn twee plaatsen in de Kop Zuidas uitermate geschikt’, vervolgt de kunstparagraaf van het SpvE. ‘Het plein, dat de spil is van de infrastructuur en de omringende bebouwing, leent zich bij uitstek voor één centraal (water)kunstwerk. Het waterpark is een geschikte locatie voor een serie van kunstwerken. De voorkeur gaat uit naar beeldende kunst die een integraal onderdeel is van openbare ruimte en/of gebouwen. Zo lenen goed zichtbare gebouwen, zoals het theater, zich uitstekend voor projecties op de gevel. Hierbij kunnen bijvoorbeeld wisselende exposities van videokunst aan de vele (nachtelijke) voorbijgangers getoond worden.’ Anders dan Kop Zuidas zou in deelgebied Beethoven, waar de toekomstige huisvesting van Platform 21, centrum voor design, mode en creatie, komt, ‘design en toegepaste kunst bij voorkeur een karakteristiek thema kunnen worden in de vormgeving van het gebied.’ Hier kan met name ‘de architectuur van het bouwdeel Platform 21 met (geïntegreerde) vormgeving en/of beeldende kunst worden verrijkt. Het private museum kan met beeldende kunst zijn aanwezigheid in de buitenruimte accentueren. Voor de inrichting van een nieuwe parkrand van het Beatrixpark kan beeldende kunst een onderdeel zijn’, aldus het Uitvoeringsbesluit Beethoven van 1 mei 2006.

Uniek en permanent Per gebied en per thema zoekt het VMZ naar de meest geschikte, bij de specifieke opdracht passende kandidaten in binnen- en/of buitenland. De selectie van de kunstenaar vindt in overleg met de betrokkenen plaats. Het uiteindelijke werk is speciaal voor de locatie gemaakt en dus uniek, en levert zowel een bijdrage aan Zuidas als aan de ontwikkeling van de kunstenaar zelf. Vanwege de gekozen strategie van overleg en duurzame ontwikkeling is de weg naar realisatie doorgaans tamelijk lang. Daartegenover staat dat de kunstwerken onlosmakelijk en permanent met de stad zijn verbonden. Pas als Zuidas wordt afgebroken, verliezen zij hun functie en kracht. Het Virtueel Museum Zuidas neemt het initiatief, stelt mogelijkheden en kunstenaars voor, zorgt voor een goede coördinatie tussen publieke – gemeente Amsterdam en stadsdeel Zuideramstel – en private – ontwikkelaars en beleggers – partijen. Maar de sleutel tot succes ligt in de samenwerking met relevante en ter zake kundige instellingen, zoals het Amsterdams Fonds voor de Kunst, de Stichting Kunst in de Openbare Ruimte, het Fonds BKVB, Gaudeamus en het VSB-fonds. Gestreefd wordt naar een honderdtal kunstwerken in de
komende dertig jaar.

EENMALIGE OF TERUGKERENDE PROJECTEN, ONDERSTEUNENDE PROJECTEN

Wat is een stad met alleen ‘bronzen beelden’? Het gewenste, culturele klimaat komt niet alleen tot stand door de openbare ruimte te voorzien van hoogwaardige, permanente kunst-werken. Daarvoor is ook een veelheid aan ondersteunende projecten van belang. Korte en lange, grote en kleine manifestaties en tijdelijke kunst-projecten kunnen de aandacht voor het gebied versterken, de aantrekkelijkheid ten tijde van de bouwputfase bevorderen, de woonwerkwijk verlevendigen. Het is door de organisatie van dit soort activiteiten dat na verloop van tijd een voedingsbodem tot stand komt, waarop nieuwe initiatieven kunnen bloeien. Eenmalige, ondersteunende projecten van het VMZ zijn onder meer Landfall (zie ‘Geen woorden maar daden’, ondersteunende projecten) en de mogelijke aankleding van tijdelijke bouwhekken. Tot de terugkerende, ondersteunende activiteiten horen de Virtuele Zoom, de Vrije Ruimten en de jaarlijkse tentoonstellingen. Virtuele Zoomoomoom Zo uitgestrekt is Zuidas, zo uitgerekt in tijd, zo voortdurend veranderend en divers - van reeds lang geleden gevestigde bedrijven en bewoners als de VU, de Gerrit Rietveld Academie, het Sandberg Instituut en Sportclub Buitenveldert tot het in 2007 op de Kop van Zuidas te openen musicaltheater van Joop van den Ende, van de recent genomen beslissing om de snelwegen onder de grond te brengen tot het besluit om sportclub Buitenveldert daarbovenop een nieuwe plek te geven - dat het VMZ heeft besloten om de langdurende transformatie door kunstenaars in beeld te laten brengen. Het streven is om jaarlijks twee tot vier autonome kunstopdrachten te verstrekken aan zowel (landschaps-, mode-, architectuur-) fotografen als beeldend kunstenaars. De genodigden krijgen zes maanden de tijd om hun opdracht uit te voeren. Het onderwerp is naar keuze, kan documentair of beeldend van aard zijn, kritisch, sferisch dan wel bewonderend en kan zich richten op heden, verleden en toekomst. Uiteindelijk ontstaat een document van een gebied en een groeiende collectie, die tegelijk een beeld geeft van de actuele stand van zaken in de fotografie. Bij de verstrekking van de foto-opdrachten werkt het VMZ samen met het Amsterdams Fonds voor de Kunst. Voor de selectie van talent- en betekenisvolle fotografen is een deskundige, externe curator aangetrokken.

Vrije Ruimten Om de kunstenaars niet alleen mee te laten denken over concrete gebiedsontwikkelingen, maar ook ruimte in te bouwen voor eigen initiatief, heeft het VMZ de ‘Vrije Ruimten’ in het leven geroepen. Hierdoor is Zuidas een plek waar naast planologen, ontwikkelaars, architecten en politici ook kunstenaars en wetenschappers nadenken over en plannen ontwikkelen voor de openbare ruimte. Op uitnodiging verblijven de artists-in-residence gedurende een half jaar in woonwerkruimtes die speciaal voor de gelegenheid in het voormalige St. Nicolaasklooster zijn gerealiseerd. Ter plekke werken stimuleert de sociale betrokkenheid, bevordert de menselijke maat en leidt vaker tot nieuwe, mooie en kritische inzichten en andere, onverwachte invalshoeken en perspectieven dan wanneer vanuit een atelier op afstand wordt gekeken. Net als de Virtuele Zoom is de Vrije Ruimten een langdurig project, dat net zo lang duurt als de totale metamorfose van Zuidas. Ook hier geldt dat het project aansluit bij de bredere ontwikkelingen van het vakgebied. Kunstenaars zijn als geen ander in staat een andere blik te geven, nieuwe invalshoeken en mogelijkheden aan te boren, los van belangen en vooroordelen. Om het reservoir van mogelijkheden uit te buiten en zo min mogelijk in te perken met regels en voorschriften, zijn voor de Vrije Ruimten nauwelijks thema’s en spelregels vastgesteld en geen verwachte eindresultaten geformuleerd. Resultaten – ideeën, voorstellen, beschouwingen, tekeningen en commentaren van de deelnemers – verschijnen in een publicatie en worden onder meer gepresenteerd in de expositieruimte van Platform 21.

Exposities Middels exposities toont het VMZ de resultaten van bovengenoemde projecten aan het publiek. Ook kunstenaars die op andere wijze door het VMZ zijn ingeschakeld bij Zuidas, in het bijzonder bij het meebouwen aan de architectuur, zullen met tentoonstellingen communiceren over hun werk. Die tentoonstellingen vinden bij voorkeur plaats in tijdelijke expositieruimten, onder andere in net opgeleverde gebouwen, zodat en passant de aandacht wordt gevestigd op het gebouw. Daarnaast organiseert het Virtueel Museum Zuidas per jaar drie tentoonstellingen in Platform 21.

EEN BREDE BLIK EN OVERIGE INITIATATIEVEN
Naast de door het VMZ op eigen instigatie georganiseerde activiteiten zijn ook de initiatieven en tijdelijke manifestaties waarmee bedrijven, het stadsdeel, kunstenaars, bewoners en andere particulieren van Zuidas bij het VMZ aankloppen van groot belang voor de opbouw van een cultureel klimaat. Dergelijke initiatieven beperken zich niet tot de beeldende kunst maar strekken zich ook uit tot andere disciplines en bestrijken een breed scala aan kunst en cultuur. Het VMZ faciliteert, stimuleert en ondersteunt de grote en kleine projecten vanuit de particuliere sector en treedt daarbij sturend, coördinerend en communicerend op. Daarbij zal het VMZ er alles aan doen om een brede kijk en een groot publieksbereik te combineren met een kwaliteit, die past bij de ambities van Zuidas. De op handen zijnde buitenvoorstelling van het Nederlands Dans Theater, een voorstel van Houthoff Buruma, is een goed voorbeeld van een particulier initiatief dat door het VMZ van harte wordt ondersteund. Ook het idee om een multifunctionele Kunsthal te vestigen in de 3000 vierkante meter voor cultuur bestemde hal van Amsterdam Symphony, het zogenaamde kunstcluster, kan bij het VMZ op een warm onthaal rekenen. Nu de eerste paal van Amsterdam Symphony is geslagen, zal het VMZ de eigenaren adviseren over de verdere invulling. Gedacht wordt aan een aan de Kunsthal gekoppelde biënnale, een tweejaarlijks evenement op gebied van kunst en cultuur, dat in andere steden steevast een groot en divers publiek op de been brengt. Zowel Kunsthal als biënnale zijn in Amsterdam tot nog toe onbekend, en vormen dientengevolge een welkome aanvulling op het bestaande, culturele aanbod. Als bijkomend voordeel geven Kunsthal en biënnale stadsdeel ZuiderAmstel een levendige impuls.Uiteraard zijn de aanwezigheid en de vestiging van culturele instellingen even gewenst als noodzakelijk voor een actief, cultureel klimaat. Daarbij gaat het om bestaande instituten als de Gerrit Rietveld Academie, het Sandberg Instituut, het Lectoraat Kunst en Publieke Ruimte, het VU-Exposorium, Sotheby’s, de Premsela Stichting en het centrum voor design, mode en creatie Platform 21, dat in 2006 werd geopend en door het VMZ voor Zuidas van grote waarde wordt geacht. Maar het gaat ook om nieuwe initiatieven als het geplande VandenEnde-theater (zie plattegrond). Overigens kan de top niet bestaan zonder een brede basis van en een ruim aanbod aan galeries, boekhandels, ateliers, theaters en faciliteiten voor kunstenaars en gezelschappen.
 

GEEN WOORDEN MAAR DADEN
Wat inmiddels is gerealiseerd inzake meebouwen:
1 In alle tot nog toe beschreven plangebieden is een aparte paragraaf opgenomen over de kunst.
2 In deelgebied Vivaldi staan twee kunstprojecten op de rails. - Kunstenaar Krijn de Koning is uitgenodigd om mee te werken aan de transformatie van het Nuon-gebied, voorheen een afgesloten terrein met een problematische, stedenbouwkundige identiteit. Dit tot voor kort aan de aandacht van planners en bouwers ontsnapte gebied wordt door De Koning beschouwd als een belangrijk onderdeel van Zuidas. Hij buit de ligging aan de oostkant, naast treinstation RAI, uit en geeft het gebied de allure van oostelijke toegangspoort. Daartoe verandert hij de rommelige zone in een overzichtelijk plein dat zich behalve over het Nuon-gebied ook uitstrekt naar de omgeving. Door het plein helder, eenvoudig en neutraal van kleur te maken, trekken de gebouwen de aandacht. Zowel bestaande als nieuwe gebouwen (transformatorhuizen, G.V.B.-folly) rijzen als kleurrijke beelden op uit het plein. In de toekomst herbergt het gebied ook een park Voor de buurt. Zo bouwt De Koning als kunstenaar mee aan dit stukje van de stad.De transformatie strekt zich uit over een aantal jaren. In het project werkt het VMZ samen met Nuon, G.V.B. en de betrokken diensten en bedrijven van de gemeente Amsterdam zoals de dienst Ruimtelijke Ordening en het ProjectManagement Bureau. - De uit te breiden KPN-toren is geschikt om met (licht)kunst te accentueren. Daarbij zal de kunst worden afgestemd op de uitbreiding van de mast, op diens technische en functionele uitstraling en op de omgeving, waar onder meer woningen verrijzen.Uitvoering gebeurt in samenwerking met de gemeente en de KPN.
3 Videowall Zuidplein, een gezamenlijk initiatief van de Stichting Virtueel Museum Zuidas, de Stichting Kunst en Openbare Ruimte (SKOR) en Faircom. Op het Zuidplein, het hart van Zuidas waar alle infrastructuur samenkomt, wordt een geavanceerd daglicht videoscherm gebouwd als podium voor de nieuwe media. Een speciaal aangestelde curator zorgt voor een doorlopend programma van zes uur ’s ochtends tot middernacht, waarop 80% kunst is te zien en 20% informatieve en commerciële programma’s. Periodiek krijgen kunstenaars opdracht om nieuw werk voor het scherm te maken. Ook biedt het scherm ruimte om aan te sluiten bij specifieke evenementen. Instellingen en organisaties als de Gerrit Rietveld Academie, het Sandberg Instituut, het Concertgebouw, het Filmmuseum, het Holland Festival, de Uitmarkt, het Nederlands Instituut voor de Mediakunst, Platform 21, het Stedelijk Museum, de KunstRAI en de Museum n8 hebben belangstelling om bij te dragen aan de programmering. Naar verwachting gaat het scherm halverwege 2007 draaien.
4 Het Gershwinplein is een van de belangrijkste ontmoetings- en verblijfsplekken van Zuidas en ligt in het centrum van plangebied Gershwin. Het plein staat in open verbinding met De Boelegracht, vormt het einde van de Minervazichtas en grenst aan de hoogbouw van Amsterdam Symphony. Het is nadrukkelijk bedoeld voor mensen: om te rusten, te genieten, te kijken, te schaatsen in de winter en te zonnen in de zomer. Het hele waterbassin van 45 x 45 meter wordt opgevat als kunstwerk, waarbij de uitgekozen kunstenaar, Jennifer Tee, een bijdrage levert aan een inspirerende omgeving. Het plein wordt ontwikkeld in samenwerking met het ProjectManagement Bureau, de dienst Ruimtelijke Ordening van de gemeente Amsterdam, het Bouwfonds, Trimp & Van Tartwijk en het Amsterdams Fonds voor de Kunst.
5 Mahler4, Beeldenlijn. In de diagonaal van Mahler4 (de Claude Debussylaan) zal om de twee jaar een selectie te zien zijn van werken uit de kunstcollecties van de leden van de Vereniging Bedrijfscollecties Nederland en van de aan de Zuidas gevestigde bedrijven, al dan niet speciaal voor de gelegenheid gemaakt. Het VMZ heeft een externe curator aangetrokken om de kwaliteit van de selectie en de afstemming met de omgeving te bevorderen. In de Claude Debussylaan zijn voor de komende tien jaar zeven permanente locaties gekozen om de kunstwerken te plaatsen. Daarnaast is het de bedoeling de lijn samen met de bedrijven uit te breiden naar het interieur, zodat het publiek ook een kijkje in de gebouwen wordt gegund. Voor de Beeldenlijn werkt VMZ samen met ING - die het voorstel heeft gelanceerd - , met het Bouwfonds, Interpolis, ABN AMRO, Océ, Fortis, Rabobank, KPN en TPG. De eerste beeldenlijn wordt verwacht in 2007.

Wat inmiddels is gerealiseerd op het gebied van ondersteunende projecten:

1 Een thuis in het voormalig Sint Nicolaasklooster. Sinds september 2006 is het VMZ gevestigd in het voormalig Sint Nicolaasklooster, grenzend aan de tentoonstellingskapel van Platform 21. Het klooster is de hoofdzetel van de Premsela Stichting en biedt onderdak aan de kantoren van Platform 21. Door en voor het VMZ zijn zes Artist-In-Residence plekken gerealiseerd.
2 Samen met de Gerrit Rietveld Academie, het Sandberg Instituut, de Universiteit van Amsterdam en de Stichting Kunst en Openbare Ruimte is per 1 januari 2003 het Lectoraat Kunst en Publieke Ruimte opgericht. Het Lectoraat doet zelfstandig onderzoek naar het verschijnsel kunst/vormgeving in de openbare ruimte, met als specifiek aandachtsgebied Zuidas in Amsterdam. Het Lectoraat is institutioneel verbonden aan de Gerrit Rietveld Academie. Om het lectoraat te leiden zijn een lector en een coördinator benoemd.
3 Virtuele Zoom. In de periode 2002-2005 hebben de volgende kunstenaars hun fotografieopdracht voltooid: Jan Kempenaars, Anoushka Blommers/Niels Schumm, Gerco de Ruijter, Marjolijne Boonstra, Maarten van Schaik, Marike Schuurman, Jasper Wiedeman, Gabor Ösz en Risk Hazekamp. In 2006 zijn aan Betty Ras en Tudor Bratu opdrachten verstrekt en voor 2007 gaan Katja Mater en Vincent Zedelius aan het werk.
4 Vrije Ruimten. In juni 2004 is de eerste editie afgesloten met een tweedaagse presentatie en de publicatie ‘Vrije Ruimten Zuidas 01’. Bij deze eerste aflevering is samengewerkt met elf gastinstellingen op Zuidas, te weten het Gemeente Vervoer Bedrijf (Jasper Wiedeman), Sportclub Buitenveldert (Renée Kool), Waterleidingbedrijf Amsterdam (Ruben Bellinkx), Sandberg Instituut (Robbert Dijkgraaf), Dr. L. Alma Schoolwerktuinen (Annet Bult), VU Medisch Centrum (Katrin Korfman), NS-station RAI (Kathrin & Thomas Wildner), Vrije Universiteit (Nomansland), Beatrixpark (Rob Schröder), Sint Nicolaas Lyceum (Hanneke de Feijter), Hotelschool Den Haag (Jan-Bas Bollen) en de Gerrit Rietveld Academie (Loesje). Deze instellingen stelden voor een half jaar werkruimte ter beschikking aan de kunstenaars. Voor AIR, de tweede editie van de Vrije Ruimten die in Januari 2007 start, zijn zes Artist-In-Residence plekken beschikbaar in het voormalige Sint Nicolaasklooster op Zuidas. Voor deze editie wordt samengewerkt met het Lectoraat Kunst en Publieke Ruimte, het Fonds BKVB, Gaudeamus, Platform 21 en het Amsterdams Fonds voor de Kunst. Naast het VMZ draagt elk van deze culturele instellingen een eigen kandidaat voor. De kandidaten zijn, respectievelijk: filmmakers Nina Fischer/Maroan el Sani (D, i.s.m. Stedelijk Museum Bureau Amsterdam), Bureau LOLA Landscape architects (Nl), geluidskunstenaar Geert-Jan Hobijn (Nl), tekenaar/designer Ingo Giezendanner (Z), performancekunstenaar Anat Stainberg (IS/Nl) en installatiekunstenaar André van Bergen (Nl) namens het VMZ.
5 ‘Krijn de Koning aan de Zuidas’: solotentoonstelling van Krijn de Koning in de voormalige Sint Nicolaaskapel, van 11 november tot en met 3 december 2006. De Koning toonde maquettes en tekeningen van het Nuon-terrein en een nieuw werk speciaal gemaakt voor de ronde zaal van Platform 21.
6 Landfall, een tijdelijk project in de publieke ruimte, samen met het Amsterdams Fonds voor de Kunst. Op tien verschillende locaties hebben kunstenaars Elodie Hiryczuk en Sjoerd van Oevelen panoramafoto’s aangebracht van Surtsey, het jongste eiland ter wereld. Dit eiland is beschermd natuurgebied en is qua afmetingen vergelijkbaar met Zuidas. De foto’s vormen een reconstructie van het eiland en nemen het publiek mee op een denkbeeldige reis naar IJsland waar Surtsey ligt. Het project zou aanvankelijk een jaar blijven staan, van zomer 2005 tot zomer 2006, maar is vanwege groot succes op verzoek van het Projectbureau Zuidas met een jaar verlengd tot medio 2007.

COMMUNICATIE
Om de betrokkenheid van mensen die op Zuidas wonen en werken te vergroten, publiceert het VMZ sinds mei 2006 op regelmatige basis de Virtueel Museum Zuidas-Krant. Deze compacte krant bericht over de waaier aan culturele activiteiten op Zuidas. Dit alles onder het motto: ‘Doordat over Zuidas wordt geschreven, wordt ook over Zuidas gesproken.’ Ondanks de mogelijkheden van de nieuwe media is de keuze gevallen op een papieren krant, die vanwege zijn fysieke karakter meer impact heeft dan een digitale nieuwsbrief. Op de website van het VMZ, met nieuws, achtergronden, archiefstukken en informatie, is de krant zowel in het Nederlands als in het Engels beschikbaar. De inhoud van de krant is informatief, toegankelijk, opiniërend, inhoudelijk, spreekt zowel tot de kunstwereld als tot het brede publiek en heeft daarnaast een agendafunctie voor zowel de eigen activiteiten als de culturele activiteiten van anderen.

TOEKOMST
Het door het VMZ ingezette beleid is financieel gegarandeerd tot mei 2008. Voor het karakter en de uitstraling van Zuidas is het van evident belang dat de door de gemeente ingezette koers op het gebied van kunst en cultuur door de N.V. Zuidas wordt vervolgd en ondersteund en dat het ‘meebouwen met de architectuur’ ook na 2008 wordt voortgezet. Met oog op de continuïteit van het kunstbeleid is het bovendien wenselijk de positie van de supervisor en van het VMZ als motor van het kunstbeleid en als verlengstuk van de gemeente in de N.V. Zuidas voort te zetten. Om zowel het ingezette programma te continueren als een grotere betrokkenheid van de op Zuidas gevestigde bedrijven te realiseren, is het noodzakelijk om naast de reguliere gelden ook particuliere sponsoren en fondsen te werven.

SAMENVATTING
In de ontwikkeling van Zuidas in Amsterdam is een essentiële plek toebedeeld aan de kunst. Het Virtueel Museum Zuidas, opgericht in 2003, is de stichting die zich bezighoudt met kunst en cultuur op Zuidas en die de door de gemeente aangestelde Supervisor Beeldende Kunst met raad en daad bijstaat. Hoofdactiviteit van het Virtueel Museum Zuidas is ‘het meebouwen met de architectuur.’ Doel is de integratie van permanente kunstwerken in de stedenbouw, architectuur en openbare ruimte. Daarbij is het van belang om kunstenaars in een vroeg stadium te betrekken. Om dit te waarborgen zoekt het VMZ al tijdens de planvorming met betrokken publieke en private partijen naar kansen en mogelijkheden voor de kunst. Deze worden vastgelegd in een aparte kunstparagraaf van het Stedenbouwkundig Programma van Eisen. Momenteel zijn projecten in ontwikkeling voor de deelgebieden Vivaldi (Krijn de Koning voor het Nuon-gebied, lichtkunst voor de KPN-toren), Zuidplein (Videowall), Gershwinplein (Jennifer Tee) en Mahler4 (Beeldenlijn). Om een hoogwaardig en inspirerend kunstklimaat op Zuidas te creëren, ontwikkelt het VMZ daarnaast ondersteunende activiteiten, zoals de Virtuele Zoom - waarbij kunstenaars de Zuidastransformatie in beeld brengen -en de Vrije Ruimten - een Artst-In-Residence project waarbij kunstenaars zich op uitnodiging een half jaar onderdompelen in en reageren op Zuidas. Ook organiseert het VMZ tentoonstellingen en tijdelijke kunstprojecten en bevordert het initiatieven van derden op artistiek terrein.

Amsterdam, voorjaar 2007 Stichting Virtueel Museum Zuidas

 

 

VISIE 2007